Lục Thập Hoa Giáp: Sáu mươi tổ hợp Thiên Can và Địa Chi
Lục Thập Hoa Giáp là sáu mươi cặp Can Chi có được khi ghép lần lượt mười Thiên Can (Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý) với mười hai Địa Chi (Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi). Người xưa dùng chúng để ghi năm, tháng, ngày, giờ, và đây cũng là đơn vị cơ bản của Bát Tự: mỗi trụ của bạn (năm, tháng, ngày, giờ) là một cặp trong số đó.
Ba nền tảng trước tiên: Thiên Can, Địa Chi và Ngũ Hành
Mười Thiên Can
Có mười Thiên Can, chia âm dương và ứng với Ngũ Hành; chúng mang năng lượng của "trời". Thiên Can của ngày sinh là Nhật Chủ (日主), đại diện cho chính bạn.
Mười hai Địa Chi
Có mười hai Địa Chi, ứng với mười hai con giáp và mười hai canh giờ; chúng mang năng lượng của "đất". Theo cách gọi của người Việt, chi Mão là con Mèo (tức Thỏ trong tử vi Trung Hoa) và chi Sửu là con Trâu.
Ngũ Hành
Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy tương sinh tương khắc lẫn nhau. Cả Thiên Can lẫn Địa Chi đều ứng với Ngũ Hành, và sự cân bằng của một lá số quy về cách năm hành này phân bố trong đó.
Muốn biết bốn trụ của bạn là bốn cặp Can Chi nào? Lập lá số Bát Tự miễn phí →
Bảng Lục Thập Hoa Giáp
Chạm vào một cặp bất kỳ để xem Thiên Can, Địa Chi, Nạp Âm và Không Vong của nó.
Chạm vào một cặp bất kỳ ở trên, hành của Thiên Can, con giáp và giờ của Địa Chi, Nạp Âm và Không Vong sẽ hiện ở đây.
Lục Thập Hoa Giáp từ đâu mà có?
Thiên Can tuần hoàn mỗi mười
Mười Thiên Can đi theo thứ tự (Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý), một vòng là mười. Trong sáu mươi Hoa Giáp, mỗi can xuất hiện sáu lần.
Địa Chi tuần hoàn mỗi mười hai
Mười hai Địa Chi đi theo thứ tự (Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi), một vòng là mười hai. Trong sáu mươi Hoa Giáp, mỗi chi xuất hiện năm lần.
Bội số chung nhỏ nhất của 10 và 12 là 60
Với mười can và mười hai chi, để cả hai cùng quay về điểm xuất phát (Giáp Tý) phải đi đủ sáu mươi bước. Vì vậy vòng "Lục Thập Hoa Giáp" kéo dài sáu mươi năm, và được dùng để ghi năm, ghi ngày.
Bảng Nạp Âm Lục Thập Hoa Giáp (ba mươi Nạp Âm)
Cứ hai cặp liền nhau chung một hành Nạp Âm, nên sáu mươi Hoa Giáp có tất cả ba mươi Nạp Âm. Nạp Âm là hành được luận theo hình tượng, người xưa dùng để mô tả tính chất của một cặp Can Chi. Các câu cổ văn dưới đây trích từ Tam Mệnh Thông Hội (三命通會) của Vạn Dân Anh thời Minh; phần giải thích dễ hiểu do chúng tôi viết.
| STT | Cặp Can Chi | Nạp Âm | Ngũ Hành | Không Vong |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 甲子 | Hải Trung Kim | Kim | 戌 亥 |
| 2 | 乙丑 | Hải Trung Kim | Kim | 戌 亥 |
| 3 | 丙寅 | Lư Trung Hỏa | Hỏa | 戌 亥 |
| 4 | 丁卯 | Lư Trung Hỏa | Hỏa | 戌 亥 |
| 5 | 戊辰 | Đại Lâm Mộc | Mộc | 戌 亥 |
| 6 | 己巳 | Đại Lâm Mộc | Mộc | 戌 亥 |
| 7 | 庚午 | Lộ Bàng Thổ | Thổ | 戌 亥 |
| 8 | 辛未 | Lộ Bàng Thổ | Thổ | 戌 亥 |
| 9 | 壬申 | Kiếm Phong Kim | Kim | 戌 亥 |
| 10 | 癸酉 | Kiếm Phong Kim | Kim | 戌 亥 |
| 11 | 甲戌 | Sơn Đầu Hỏa | Hỏa | 申 酉 |
| 12 | 乙亥 | Sơn Đầu Hỏa | Hỏa | 申 酉 |
| 13 | 丙子 | Giản Hạ Thủy | Thủy | 申 酉 |
| 14 | 丁丑 | Giản Hạ Thủy | Thủy | 申 酉 |
| 15 | 戊寅 | Thành Đầu Thổ | Thổ | 申 酉 |
| 16 | 己卯 | Thành Đầu Thổ | Thổ | 申 酉 |
| 17 | 庚辰 | Bạch Lạp Kim | Kim | 申 酉 |
| 18 | 辛巳 | Bạch Lạp Kim | Kim | 申 酉 |
| 19 | 壬午 | Dương Liễu Mộc | Mộc | 申 酉 |
| 20 | 癸未 | Dương Liễu Mộc | Mộc | 申 酉 |
| 21 | 甲申 | Tuyền Trung Thủy | Thủy | 午 未 |
| 22 | 乙酉 | Tuyền Trung Thủy | Thủy | 午 未 |
| 23 | 丙戌 | Ốc Thượng Thổ | Thổ | 午 未 |
| 24 | 丁亥 | Ốc Thượng Thổ | Thổ | 午 未 |
| 25 | 戊子 | Tích Lịch Hỏa | Hỏa | 午 未 |
| 26 | 己丑 | Tích Lịch Hỏa | Hỏa | 午 未 |
| 27 | 庚寅 | Tùng Bách Mộc | Mộc | 午 未 |
| 28 | 辛卯 | Tùng Bách Mộc | Mộc | 午 未 |
| 29 | 壬辰 | Trường Lưu Thủy | Thủy | 午 未 |
| 30 | 癸巳 | Trường Lưu Thủy | Thủy | 午 未 |
| 31 | 甲午 | Sa Trung Kim | Kim | 辰 巳 |
| 32 | 乙未 | Sa Trung Kim | Kim | 辰 巳 |
| 33 | 丙申 | Sơn Hạ Hỏa | Hỏa | 辰 巳 |
| 34 | 丁酉 | Sơn Hạ Hỏa | Hỏa | 辰 巳 |
| 35 | 戊戌 | Bình Địa Mộc | Mộc | 辰 巳 |
| 36 | 己亥 | Bình Địa Mộc | Mộc | 辰 巳 |
| 37 | 庚子 | Bích Thượng Thổ | Thổ | 辰 巳 |
| 38 | 辛丑 | Bích Thượng Thổ | Thổ | 辰 巳 |
| 39 | 壬寅 | Kim Bạch Kim | Kim | 辰 巳 |
| 40 | 癸卯 | Kim Bạch Kim | Kim | 辰 巳 |
| 41 | 甲辰 | Phú Đăng Hỏa | Hỏa | 寅 卯 |
| 42 | 乙巳 | Phú Đăng Hỏa | Hỏa | 寅 卯 |
| 43 | 丙午 | Thiên Hà Thủy | Thủy | 寅 卯 |
| 44 | 丁未 | Thiên Hà Thủy | Thủy | 寅 卯 |
| 45 | 戊申 | Đại Trạch Thổ | Thổ | 寅 卯 |
| 46 | 己酉 | Đại Trạch Thổ | Thổ | 寅 卯 |
| 47 | 庚戌 | Thoa Xuyến Kim | Kim | 寅 卯 |
| 48 | 辛亥 | Thoa Xuyến Kim | Kim | 寅 卯 |
| 49 | 壬子 | Tang Đố Mộc | Mộc | 寅 卯 |
| 50 | 癸丑 | Tang Đố Mộc | Mộc | 寅 卯 |
| 51 | 甲寅 | Đại Khê Thủy | Thủy | 子 丑 |
| 52 | 乙卯 | Đại Khê Thủy | Thủy | 子 丑 |
| 53 | 丙辰 | Sa Trung Thổ | Thổ | 子 丑 |
| 54 | 丁巳 | Sa Trung Thổ | Thổ | 子 丑 |
| 55 | 戊午 | Thiên Thượng Hỏa | Hỏa | 子 丑 |
| 56 | 己未 | Thiên Thượng Hỏa | Hỏa | 子 丑 |
| 57 | 庚申 | Thạch Lựu Mộc | Mộc | 子 丑 |
| 58 | 辛酉 | Thạch Lựu Mộc | Mộc | 子 丑 |
| 59 | 壬戌 | Đại Hải Thủy | Thủy | 子 丑 |
| 60 | 癸亥 | Đại Hải Thủy | Thủy | 子 丑 |
Ba mươi Nạp Âm, từng cái một
Kim
Hải Trung Kim: báu vật của long cung, viên ngọc thai nghén trong hang giao long.
Vàng nằm sâu dưới đáy biển, ánh sáng chưa lộ ra ngoài, tượng trưng cho của cải và tài năng còn ẩn giấu. Người này gốc rễ sâu, sức chứa lớn. Thời trẻ thường trông bình thường, càng về sau càng thấy rõ sức nặng: tính cách tích lũy trước, vươn lên sau.
Kiếm Phong Kim: Bạch Đế nắm quyền, sức mạnh từ trăm lần tôi luyện.
Lưỡi kiếm qua trăm lần tôi luyện, sắc bén và uy nghi. Đầy can đảm, cắt dứt khoát, quyết nhanh. Sắc đến mấy cũng phải học cách thu liễm; dùng có chừng mực thì không làm tổn thương người khác lẫn chính mình.
Bạch Lạp Kim: mảnh ngọc từ Côn Lôn, vàng sót lại bên bờ sông Lạc.
Kim loại còn đang tinh luyện, mềm và chưa cứng, non mà chưa mạnh. Tiềm năng còn chờ được mài giũa; thời đầu cần rèn luyện và môi trường phù hợp, một khi thành hình sẽ tự có ánh sáng riêng.
Sa Trung Kim: hình thể cứng rải khắp mặt đất, chất quý ẩn trong cát sỏi.
Những hạt vàng lẫn trong cát, chất thật nhưng phải đãi mới thấy. Tài năng ở đây thường bị vùi trong sự bình thường; chỉ sau một phen sàng lọc và mài giũa, giá trị mới lộ ra.
Kim Bạch Kim: dát vàng cho chén đĩa, thêm rực rỡ cho cung điện.
Lá vàng mỏng, dát lên đồ vật là cả căn phòng sáng rực. Có con mắt thẩm mỹ, làm tôn vẻ đẹp cho cả người lẫn việc. Có tài tô điểm; nền móng thì còn nên dày thêm.
Thoa Xuyến Kim: làm đồ trang sức điểm tô dung nhan, thêm rực rỡ trên làn da.
Vàng được chế thành trâm cài và vòng tay, tinh xảo thanh nhã, lấp lánh sát bên người. Tinh tế và có gu, chú trọng không khí và hình ảnh, bên dưới vẻ mềm mỏng vẫn có chừng mực riêng.
Mộc
Đại Lâm Mộc: thân cây lay động gió, cành lá nâng đỡ trăng.
Rừng lớn bạt ngàn, cao và rậm, đỡ được cả gió lẫn trăng. Tầm nhìn rộng, vừa bao dung được nhiều người vừa tự đứng vững, hợp với những con đường cần quy mô và vun đắp lâu dài.
Dương Liễu Mộc: đung đưa bên đê nhà Tùy, yểu điệu trong vườn nhà Hán.
Cây liễu đung đưa trong gió, mềm mại, nhẹ nhàng, dáng vẻ thướt tha. Giàu tình cảm, nhạy cảm với người khác, tính khí mềm dẻo. Khi uốn mình theo gió, đừng quên giữ lấy gốc rễ của chính mình.
Tùng Bách Mộc: chịu tuyết đội sương, vươn tận trời che khắp đất.
Cây tùng cây bách chống chọi tuyết sương, xanh suốt bốn mùa, chịu được giá rét. Có nguyên tắc và bền bỉ, chịu được gian khổ: loại gỗ càng bị đè nén càng đứng thẳng.
Bình Địa Mộc: mầm non mới nhú, cành lá vừa bắt đầu vươn ra.
Cây non vừa mọc lên từ đất bằng, mới ra chồi lá, tràn đầy sức sống. Giàu tiềm năng và sức bật, chịu bám rễ từ đầu; tiền đồ mở ra dần theo năm tháng.
Tang Đố Mộc: nền tảng khung cửi cho lụa màu, gốc rễ của gấm đẹp.
Cây dâu mà nghề nuôi tằm dệt lụa dựa vào: trông giản dị nhưng là gốc của mọi tấm gấm đẹp. Thực tế, chăm chỉ, vui khi giúp người khác thành công; giá trị thường thể hiện qua sự nâng đỡ mà nó mang lại.
Thạch Lựu Mộc: tính cay như gừng, hoa đỏ như lửa.
Cây lựu hoa đỏ quả chua, bản tính có nét cay nồng, khi trổ hoa cả cây đỏ rực. Cá tính rõ ràng, không chịu tầm thường, đầy góc cạnh; càng chín chắn càng thấy hương vị.
Thủy
Giản Hạ Thủy: sóng nhỏ vờn quanh đồi, nước tuyết tan cuộn trong ghềnh.
Dòng suối núi mảnh mai, trong và thong thả, gặp đá thì trào lên, gặp khúc quanh thì rẽ lối. Tính cách linh hoạt, dễ thích nghi, giỏi nhìn ra cơ hội từ việc nhỏ; người biết thuận dòng sẽ được lợi nhiều nhất.
Tuyền Trung Thủy: suối lạnh trong và ngọt, nuôi dưỡng không ngừng.
Dòng suối trong vắt trào lên từ lòng đất, mát lạnh và ngọt, không bao giờ cạn. Nguồn nuôi dưỡng bên trong vô tận; nước lặng chảy sâu là bản sắc thật, càng điềm tĩnh càng thấy chiều sâu.
Trường Lưu Thủy: cuồn cuộn không bờ, chảy mãi không ngừng.
Dòng sông lớn chảy không dứt, ngày đêm không nghỉ, hướng về nơi xa. Kiên nhẫn và đi được đường dài; thành tựu tích lại từng giọt trên một hành trình dài và đều đặn.
Thiên Hà Thủy: rải khắp sáu cõi, thấm ướt ngàn cánh đồng.
Mưa hình thành từ sông trời, rơi khắp mặt đất, ban phúc cho mọi phương. Tầm nhìn rộng, lòng dạ mở, rộng rãi cho đi và không mấy tính toán được mất của mình.
Đại Khê Thủy: sóng dữ vỗ bờ, sóng cuộn ngút trời.
Dòng suối lớn chảy xiết, sóng đập vào bờ, cuộn lên tận trời, chảy đầy sức mạnh. Giàu động lực, tính tình nhanh nhẹn, dám xông lên phía trước; giữa ghềnh thác, nên giữ lại một phần điềm tĩnh.
Đại Hải Thủy: thu nạp trăm sông, biển cả mênh mông vô tận.
Đại dương bao la thu nạp trăm sông, sâu rộng không bờ, dung chứa vạn vật. Độ lượng và sức chứa đều lớn, biết tích trữ và bao dung: tính cách sinh ra để gánh vác đại cục.
Hỏa
Lư Trung Hỏa: trời đất làm lò, âm dương làm than.
Lửa trong lò, được trời đất nuôi và âm dương thổi bùng, cháy rất mạnh. Nhiệt huyết và giàu động lực, đã nhắm việc gì là muốn làm lớn. Nhưng lửa mạnh như vậy cần được kiềm chế: đúng độ nóng mới cháy được lâu.
Sơn Đầu Hỏa: lửa đồng cháy trên đồi hoang, ánh lửa trải đến chân trời.
Lửa cháy trên đỉnh núi, một bức tường đỏ nhìn thấy từ xa: nổi bật nhưng treo cao, cách xa người. Chí cao và rực rỡ bên ngoài, nên đem hơi ấm của mình xuống mặt đất vững chãi, để không chỉ sáng mà rỗng.
Tích Lịch Hỏa: một tia sáng chói lòa, hiệu lệnh từ chín tầng trời.
Lửa của tia sét, đánh xuống trong chớp mắt, nhanh và dữ dội. Vừa có sức bùng nổ vừa quyết đoán, có thể làm cả thế gian kinh ngạc vào lúc then chốt; biên độ dao động cũng lớn, nên cần tìm được nhịp giữa động và tĩnh.
Sơn Hạ Hỏa: lấp lánh giữa cỏ, rực sáng trong hoa.
Những đốm đom đóm rải rác giữa cỏ hoa dưới chân núi, ấm áp mà không chói, gần gũi dễ thân. Tính cách hiền hòa, sưởi ấm người khác; ánh sáng không gay gắt nhưng tỏa sáng được lâu.
Phú Đăng Hỏa: ánh sáng chứa trong chén vàng, hào quang tỏa từ chân đèn ngọc.
Ngọn lửa nhỏ được che chắn trong đèn, vững vàng và sáng tỏ, soi đường trong đêm. Ấm áp và tinh tế, có thể dẫn người qua bóng tối; điều quan trọng là giữ ngọn đèn này khỏi bị gió quấy.
Thiên Thượng Hỏa: sưởi ấm núi sông biển cả, ánh sáng chiếu khắp vũ trụ.
Lửa của mặt trời treo cao trên trời, chiếu sáng núi non biển cả, hào quang trải khắp bầu trời. Khí chất lớn, có thể soi đường cho nhiều người. Kết hợp sức nóng này với sự kiên định thì ánh sáng vừa xa vừa bền.
Thổ
Lộ Bàng Thổ: đất lớn trải dọc đường đi, ruộng bằng muôn mẫu.
Đất bên đường lớn và trên cánh đồng rộng, nâng đỡ người qua lại và nuôi lớn mùa màng. Thực tế và chịu cho đi, sẵn lòng trải đường và gánh vác; thành tựu được xây dựng lặng lẽ.
Thành Đầu Thổ: tường ngọc của kinh đô nhà trời, thành vàng của hoàng thành.
Đất nện thành tường thành, vững chắc và dễ phòng thủ, che chở mọi thứ bên trong. Điềm tĩnh, đáng tin, có nguyên tắc và biết giới hạn, gánh được trách nhiệm và mang lại cảm giác an toàn cho người khác.
Ốc Thượng Thổ: đất sét nặn thành mái che, nước và lửa hòa hợp.
Đất ngói lợp trên mái nhà, che mưa chắn gió, tạo nên tổ ấm. Coi trọng gia đình và thích chở che, sẵn lòng giữ một khoảng trời bình yên cho những người mình thương.
Bích Thượng Thổ: tựa vào xà nóc, dựng nên cổng nhà.
Lớp vữa trát trên tường, nương vào xà nóc mà thành nhà. Giỏi mượn lực, gặp đúng chỗ dựa thì phát triển; chọn đúng xà nhà và môi trường là then chốt.
Đại Trạch Thổ: con đường lớn rộng rãi, lối đi bằng phẳng.
Đất nền của những con đường lớn, thông ra bốn phương, chở xe ngựa nam bắc. Giao thiệp rộng, giỏi kết nối người và việc, gặp cơ hội trong lúc di chuyển.
Sa Trung Thổ: bồi lên nơi sóng rút, hình thành dọc bãi cạn.
Bãi cát bồi lên nơi sóng rút, trông thì tơi xốp nhưng gom được nhiều từ ít. Kín đáo, sâu lắng, chịu được cô đơn; thành tựu chồng chất từng chút một.
Nạp Âm được dùng thế nào?
Hành Nạp Âm không hoàn toàn giống hành gốc của Thiên Can, Địa Chi. Nó là tầng thứ hai, dựa trên hình tượng, theo truyền thống dùng để xem tính cách và xu hướng vận số như một tham khảo bổ trợ, chứ không phải xương sống của lá số. Luận lá số vẫn quy về Nhật Chủ và sự sinh khắc tổng thể của Ngũ Hành.
Không Vong (空亡)
Chia sáu mươi Hoa Giáp thành từng nhóm mười, ta được sáu "tuần" (旬). Mỗi tuần dùng hết mười can nhưng chỉ chạm tới mười trong mười hai chi, nên luôn có hai chi không được ghép; hai chi lẻ đó chính là Không Vong của tuần ấy.
Không Vong của sáu tuần
Không Vong có nghĩa là gì?
Chi rơi vào Không Vong thì hơi “rỗng”, và ý nghĩa khác nhau tùy vị trí nó nằm trong lá số; đó không hẳn là điềm xấu, mà là lời nhắc rằng "chỗ này trống hơn, đáng để lưu ý." Tốt hay xấu thật sự phải xem cả lá số; riêng Không Vong không quyết định được điều gì.
Lục Thập Hoa Giáp vận hành trong Bát Tự ra sao
Bát Tự của bạn là bốn cặp Hoa Giáp ứng với năm, tháng, ngày, giờ sinh: bốn trụ, tám chữ. Thiên Can của trụ ngày là Nhật Chủ, đại diện cho bạn; cách các can chi khác sinh khắc Nhật Chủ cho ra Thập Thần; mỗi Đại Vận mười năm và mỗi Lưu Niên cũng là một cặp Hoa Giáp, được đối chiếu với lá số gốc để lần theo thăng trầm của vận số. Hiểu Lục Thập Hoa Giáp là bạn đã có mảnh ghép đầu tiên của bức tranh Bát Tự.
Sáu mươi trụ ngày và Thập Thần của chi ngày
Dưới đây là từng trụ ngày cùng Thập Thần của bản khí chi ngày, thứ tô màu cho cung phu thê; muốn xem Tàng Can, khuynh hướng hôn nhân, Nạp Âm và Không Vong, hãy lập lá số của chính bạn.
Những cách khác để hiểu Thập Thiên Can
Muốn biết bốn trụ của bạn là bốn cặp Can Chi nào?
Nhập ngày sinh dương lịch hoặc âm lịch, lập Tứ Trụ miễn phí trong 30 giây. Xem cặp Hoa Giáp nào rơi vào năm, tháng, ngày, giờ của bạn, Nhật Chủ của bạn là gì và Ngũ Hành của bạn phân bố ra sao.
Câu hỏi thường gặp về Lục Thập Hoa Giáp
Lục Thập Hoa Giáp là gì?
Lục Thập Hoa Giáp là sáu mươi cặp Can Chi tạo thành khi ghép lần lượt mười Thiên Can với mười hai Địa Chi (từ Giáp Tý, Ất Sửu cho đến Quý Hợi). Đây là đơn vị cơ bản của lịch truyền thống và của Bát Tự, cứ sáu mươi năm lại quay hết một vòng.
Vì sao là sáu mươi cặp mà không phải một trăm hai mươi?
Can chỉ ghép với chi cùng âm dương (can Dương đi với chi Dương, Âm đi với Âm), nên không phải 10×12 mà là bội số chung nhỏ nhất của 10 và 12: đúng sáu mươi cặp.
Hành Nạp Âm là gì?
Cứ hai cặp Hoa Giáp liền nhau chung một hành Nạp Âm, cả sáu mươi cặp có ba mươi Nạp Âm. Ví dụ, Giáp Tý và Ất Sửu đều là "Hải Trung Kim." Nạp Âm là hành luận theo hình tượng, theo truyền thống dùng để hỗ trợ đánh giá tính chất của một cặp Can Chi.
Làm sao biết Bát Tự của tôi gồm những cặp Hoa Giáp nào?
Lập Tứ Trụ từ năm, tháng, ngày, giờ sinh, mỗi trụ là một cặp Hoa Giáp. Trang này có công cụ lập lá số miễn phí, hiện bốn trụ và Nhật Chủ của bạn trong 30 giây.