Tàng Can: những Thiên Can ẩn trong mỗi Địa Chi
Lá số Bát Tự hiện tám chữ trên bề mặt, nhưng một nửa sức mạnh thật sự lại nằm ẩn bên dưới. Mỗi Địa Chi trong mười hai Địa Chi đều chứa một đến ba Thiên Can bên trong: Bát Tự gọi đó là Tàng Can, hay Nhân Nguyên (人元). Bạn không nhìn thấy chúng, nhưng chính chúng quyết định Nhật Chủ của bạn có "gốc" hay không và những Thập Thần nào đang âm thầm vận hành. Trang này trình bày cách đọc Tàng Can và công dụng của chúng.
Thiên Can trên mặt, Tàng Can bên dưới
Một trụ có ba tầng. Ai cũng đọc hai tầng trên; tầng hay bị bỏ sót là tầng thứ ba.
Thiên Can · Địa Chi
Những chữ trên bề mặt. Thiên Can là "Thiên Nguyên", Địa Chi là "Địa Nguyên": tám chữ bạn thấy ngay khi lập lá số.
Tàng Can (Nhân Nguyên)
Những Thiên Can cất trong mỗi Địa Chi, tức "Nhân Nguyên". Chúng không được viết trên bề mặt, nhưng thật sự có tác lực trong lá số: rất nhiều gốc rễ của các hành và nhiều Thập Thần ẩn ở tầng này.
Nói cách khác, một Địa Chi chưa bao giờ chỉ là "một chữ". Tý không chỉ là Tý: bên trong có Quý Thủy; Dần không chỉ là Dần: bên trong ẩn Giáp Mộc, Bính Hỏa và Mậu Thổ. Chỉ đọc tám chữ trên mặt thì bạn mới thấy được một nửa lá số.
Mỗi Địa Chi của bạn đang ẩn chứa gì? Lập lá số Bát Tự miễn phí →
Bản khí, Trung khí, Dư khí: Tàng Can cũng có thứ bậc
Một Địa Chi ẩn một đến ba Thiên Can theo thứ tự. Ai là vai chính, ai là vai phụ tạo nên chênh lệch lớn về sức nặng.
Can đầu tiên là Bản khí (本氣), vai chính của Địa Chi: mạnh nhất và thể hiện rõ nhất bản chất của nó. Tiếp theo là Trung khí (中氣) và Dư khí (餘氣), những vai phụ có sức nặng giảm dần. Khi đọc lá số, Bản khí được xét trước, phần còn lại làm hỗ trợ. Trong bảng dưới đây, màu của mỗi can cho biết hành của nó, độ đậm nhạt cho biết sức nặng:
Bảng Tàng Can đầy đủ của mười hai Địa Chi
Lưu lại bảng này là đủ dùng. Bên trái là Địa Chi, ở giữa là các can được cất giữ (theo thứ tự Bản / Trung / Dư), bên phải là loại Địa Chi.
| Địa Chi | Tàng Can (Bản · Trung · Dư) | Loại |
|---|---|---|
| 子Tý | 癸Thủy | Vượng |
| 丑Sửu | 己Thổ癸Thủy辛Kim | Mộ khố |
| 寅Dần | 甲Mộc丙Hỏa戊Thổ | Trường sinh |
| 卯Mão | 乙Mộc | Vượng |
| 辰Thìn | 戊Thổ乙Mộc癸Thủy | Mộ khố |
| 巳Tỵ | 丙Hỏa庚Kim戊Thổ | Trường sinh |
| 午Ngọ | 丁Hỏa己Thổ | Vượng |
| 未Mùi | 己Thổ丁Hỏa乙Mộc | Mộ khố |
| 申Thân | 庚Kim壬Thủy戊Thổ | Trường sinh |
| 酉Dậu | 辛Kim | Vượng |
| 戌Tuất | 戊Thổ辛Kim丁Hỏa | Mộ khố |
| 亥Hợi | 壬Thủy甲Mộc | Trường sinh |
Bảng này cố định và giống nhau với mọi người, nên không cần học thuộc; lá số đã liệt kê sẵn Tàng Can của từng trụ cho bạn. Muốn hiểu vì sao bảng lại như vậy, hãy đọc phần tiếp theo.
Vì sao có Địa Chi ẩn một can, có Địa Chi ẩn ba can?
Theo bản chất, mười hai Địa Chi chia làm ba loại: Vượng, Trường sinh và Mộ khố. Nắm được ba loại này thì không bao giờ phải học thuộc bảng.
Vượng (Tứ Chính, 四正)
Tý · Ngọ · Mão · Dậu
Mỗi chi nằm ở một phương chính (bắc, nam, đông, tây), nơi hành khí thuần nhất. Thường chỉ chứa Bản khí (Ngọ, con Ngựa, mang thêm chút Kỷ Thổ, là ngoại lệ duy nhất). Nhóm này chuyên nhất và mạnh mẽ nhất.
Trường sinh (Tứ Sinh, 四生)
Dần · Thân · Tỵ · Hợi
Đây là nơi các hành được sinh ra, mở đầu mỗi mùa. Ngoài Bản khí còn chứa can sắp tiếp quản, nên hơi pha tạp: là ngã tư nơi nhiều lực gặp nhau.
Mộ khố (Tứ Mộ, 四墓)
Thìn · Tuất · Sửu · Mùi
Tháng cuối của mỗi mùa: như một kho chứa phần dư của mùa trước. Mỗi chi chứa ba can và pha tạp nhất trong tất cả, vì thế được gọi là "tạp khí".
Tàng Can dùng để làm gì
Khi đã biết một Địa Chi ẩn chứa gì, đây là ba việc Bát Tự thật sự làm với nó.
1. Tìm "gốc". Lấy hành của Nhật Chủ rồi tìm hành tương ứng trong Tàng Can: nếu có Địa Chi nào ẩn một can cùng hành, Nhật Chủ có "gốc" (thông căn) ở đó. Nhật Chủ có gốc thì đứng vững, và đây là bước quan trọng nhất khi xét thân vượng hay thân nhược. Một Thiên Can không có gốc ở bất kỳ Địa Chi nào giống như bèo trôi: trông thì có mặt nhưng bên trong rỗng.
2. Thập Thần và lục thân ẩn giấu. Mỗi Tàng Can bản thân cũng là một Thiên Can, và so với Nhật Chủ của bạn, mỗi can trở thành một trong Thập Thần (Tỷ Kiếp, Thực Thương, Tài, Quan Sát, Ấn). Vì vậy một Địa Chi có thể ẩn cùng lúc cả Tài, cả Ấn và hơn thế nữa: nhiều cơ hội, quý nhân và người thân không bao giờ hiện trên bề mặt được cất ở tầng này. Đó là lý do có những người Thiên Can trên mặt trông bình thường, nhưng lá số lại chẳng hề bình thường.
3. Xét Bản khí trước. Các Tàng Can có sức nặng khác nhau, nên việc chọn Dụng Thần, xem cách cục hay xét vượng suy đều bắt đầu từ Bản khí, Trung khí và Dư khí làm hỗ trợ. Bỏ qua thứ bậc này thì dễ nhầm vai phụ thành vai chính, và cả lá số sẽ bị đọc lệch theo.
Bản khí, Trung khí, Dư khí: không chỉ là sức nặng mà còn là trạng thái
Sức nặng nói về thứ bậc và độ lớn; trạng thái nói về việc một can đang thức hay đang ngủ. Cùng một Tàng Can có thể biểu hiện rất khác nhau tùy theo nó có thấu lên hay không và có đắc lệnh hay không.
Khi còn cất trong Địa Chi, Tàng Can chỉ là một lực tiềm tàng. Có hai điều quyết định nó có thật sự phát huy sức mạnh hay không: một là thấu can (cùng can đó cũng xuất hiện trong các Thiên Can trên mặt, như được gọi lên sân khấu); hai là bị dẫn động (bị kéo ra bởi xung, hợp, hoặc bởi Đại Vận, Lưu Niên). Một khi đã thấu hoặc bị dẫn động, nó chuyển từ ẩn sang hiện và thật sự vận hành; nếu không có cả hai, nó vẫn là lực dự trữ chưa dùng đến.
Bản khí
khí nắm quyền
Luồng khí mạnh nhất, vững nhất của Địa Chi. Dù không thấu vẫn được tính, và là căn cứ để định hành, xem cách cục. Bản khí bị xung thì tổn hại nặng nhất: Bát Tự gọi là "nhổ gốc".
Trung khí
chờ được dẫn động
Rõ nhất ở các chi Trường sinh (Dần, Thân, Tỵ, Hợi) và Mộ khố (Thìn, Tuất, Sửu, Mùi). Thường ngủ yên, nhưng một khi thấu can hoặc được Tam Hợp kéo ra, nó liền thành vai chính; nhiều bước ngoặt của lá số chính là lúc Trung khí bị dẫn động.
Dư khí
khí tàn, khí kho
Thường là "khí tàn" còn sót lại từ tiết khí trước, hoặc "khí kho" cất trong mộ khố. Yếu nhất: gần như chỉ là chú thích nếu không thấu; nhưng một cú xung mở toang kho, hoặc việc thấu can, vẫn có thể khiến nó tham gia cuộc chơi.
Cùng một Thập Thần, ở trụ khác thì ý nghĩa khác
Thập Thần là vai diễn; bốn trụ là vị trí trên sân khấu. Cùng một sao đứng ở trụ năm, tháng, ngày hay giờ sẽ chủ về những mảng đời khác nhau, và điều này quan trọng nhất với những Thập Thần ẩn trong Tàng Can.
Mỗi trụ có địa bàn riêng (cung vị), chủ về một quãng đời và ứng với một nhóm người thân. Đặt Thập Thần ẩn trong một Địa Chi vào đúng trụ mà nó ngồi, bạn mới biết nó đang nói về phần nào trong cuộc đời mình.
| Trụ | Cung vị · lục thân | Giai đoạn đời | Thập Thần ở đây nói về điều gì |
|---|---|---|---|
| Trụ nămtổ tiên | Tổ tiên, gốc gác, thế giới bên ngoài | Thiếu niên (~1–16) | Gia thế, vận may thuở nhỏ và quan hệ với bề trên. Cát tinh ở đây mang phúc ấm tổ tiên; hung tinh khiến những năm đầu đời nhiều sóng gió hơn. |
| Trụ thángcha mẹ | Cha mẹ, anh chị em, cửa ngõ sự nghiệp | Thanh niên (~17–32) | Duyên với cha mẹ và anh chị em, tính cách và xương sống sự nghiệp, bước chân vào xã hội. Chi tháng còn là cốt lõi để xét vượng suy và cách cục: trụ then chốt nhất. |
| Chi ngàyvợ chồng | Vợ chồng (cung Phu Thê), bản thân | Trung niên (~33–48) | Can ngày chính là bạn; Thập Thần ngồi ở chi ngày thường định sắc thái đời sống lứa đôi và kiểu người bạn dễ bị thu hút. |
| Trụ giờcon cái | Con cái, cấp dưới, chí hướng | Vãn niên (~49+) | Duyên với con cái và cảnh tuổi già, thành quả và di sản của sự nghiệp, cùng chí hướng thật nhất trong lòng. |
Lấy ví dụ một Chính Tài (正財): ẩn ở chi năm thường là của thừa kế hoặc tiền đến sớm, đến dễ; ở chi ngày là tài lộc nhờ vợ chồng, hôn nhân giúp đỡ; ở chi giờ thì thiên về muộn phát, hoặc tài lộc đến qua con cái. Hung tinh cũng đọc theo vị trí: Thất Sát (七殺) hay Thương Quan (傷官) ở trụ tháng thì ảnh hưởng sự nghiệp và cha mẹ; ở trụ giờ thì dễ rơi vào con cái và tuổi già. Cách đọc cung vị này áp dụng cho cả Thập Thần trên mặt lẫn Thập Thần ẩn trong Tàng Can; chỉ khác là Tàng Can phải thấu hoặc bị dẫn động mới phát lực (xem phần trên). Về tính cách và vận thế của từng Thập Thần, hãy đọc Thập Thần.
Tàng Can giúp lá số đầy đủ hơn, không phải huyền bí hơn
Tầng này tồn tại để cho bạn thấy một Địa Chi chưa bao giờ chỉ là một chữ, nhờ đó lá số được đọc trọn vẹn; không phải để thêm phần thần bí, cũng không phải để bạn học thuộc thêm vài chữ cho có. Bát Tự không phải khoa học chính xác, và trang này chỉ mang tính tham khảo và giải trí. Điều thật sự hữu ích là sự hiểu biết vững vàng hơn về lá số của chính mình, sau khi Tàng Can đã cho bạn thấy gốc rễ và các Thập Thần của nó.
Mỗi Địa Chi của bạn đang ẩn chứa gì?
Tự tra Tàng Can theo bảng khá rắc rối. Nhập ngày giờ sinh để lập lá số Bát Tự miễn phí: Tàng Can dưới mỗi trụ được liệt kê sẵn, kèm Thập Thần của từng can so với Nhật Chủ, Bản khí, Trung khí và Dư khí hiện rõ chỉ trong một cái nhìn.
Tàng Can: câu hỏi thường gặp
Tàng Can là gì? Có giống "Nhân Nguyên" không?
Tàng Can là những Thiên Can được cất bên trong Địa Chi. Lá số hiện tám chữ trên bề mặt, nhưng mỗi Địa Chi trong mười hai Địa Chi còn ẩn một đến ba can bên dưới, đó chính là Tàng Can. Bát Tự chia một trụ thành ba tầng: Thiên Can là Thiên Nguyên, Địa Chi là Địa Nguyên, còn các can ẩn trong Địa Chi là Nhân Nguyên, vì vậy "Tàng Can" và "Nhân Nguyên" là một.
Bản khí, Trung khí và Dư khí khác nhau thế nào?
Một Địa Chi ẩn một đến ba can theo thứ tự cố định. Can đầu là Bản khí, lực chủ đạo thể hiện rõ nhất Địa Chi đó. Trung khí và Dư khí theo sau như vai phụ, mỗi can yếu hơn can trước. Khi đọc lá số, Bản khí được xét trước, phần còn lại làm hỗ trợ. Thứ tự lá số của trang này liệt kê đúng là Bản, Trung, Dư.
Tàng Can cho biết "gốc" của Nhật Chủ như thế nào?
Lấy hành của Nhật Chủ rồi tìm hành tương ứng trong Tàng Can: nếu có Địa Chi nào ẩn một can cùng hành với Nhật Chủ, Nhật Chủ có "gốc" ở đó. Nhật Chủ có gốc thì đứng vững, và đó là yếu tố quan trọng nhất khi xét thân vượng hay thân nhược. Cách này dùng được cho mọi hành, không riêng Nhật Chủ.
Vì sao Tý, Mão, Dậu chỉ ẩn một can, còn Thìn, Tuất, Sửu, Mùi lại ẩn ba can?
Tất cả do bản chất của Địa Chi. Tý, Ngọ, Mão, Dậu nằm ở bốn phương chính, nơi hành khí thuần nhất, nên thường chỉ chứa Bản khí (Ngọ, con Ngựa, mang thêm chút Thổ, là ngoại lệ duy nhất). Dần, Thân, Tỵ, Hợi là các chi Trường sinh, còn chứa can sắp tiếp quản, nên hơi pha tạp. Thìn, Tuất, Sửu, Mùi là bốn mộ khố (như cái kho chứa phần dư của mùa trước), nên mỗi chi chứa ba can, gọi là tạp khí.
Lá số có hiển thị Tàng Can không?
Có. Lá số miễn phí của trang này liệt kê Tàng Can dưới cả bốn trụ và ghi rõ mỗi can là Thập Thần nào so với Nhật Chủ, Bản khí, Trung khí, Dư khí trình bày rõ ràng, nên bạn không bao giờ phải tự tra bảng này.